ΚαστοριάΛίμνη

Στα χνάρια των Μακεδονομάχων: Καστοριά, λίμνες Πρέσπες

By , 08/01/2015

Λίγα βιβλία Ελλήνων συγγραφέων με έχουν εμπνεύσει στη ζωή μου όσο τα «Μυστικά του Βάλτου» της Πηνελόπης Δέλτα. Πρώτη φορά το διάβασα σαν παιδί κατά τα σχολικά μου χρόνια, ωστόσο αποφάσισα στο πανεπιστήμιο να επαναλάβω το εγχείρημα, σκεπτόμενος ότι θα μου έδινε μια ευκαιρία να διαχωρίσω πιο ξεκάθαρα τα όρια της ιστορίας και της μυθοπλασίας και να δημιουργήσω πιο ζωντανές εικόνες της εποχής που περιγράφει η συγγραφέας. Μιας εποχής, κατά την οποία στη Μακεδονία ζούσε όλο το φάσμα των βαλκανικών λαών σε ένα ψηφιδωτό χρωμάτων, γλωσσών και θρησκειών, συνυπάρχοντας άλλοτε αρμονικά και άλλοτε βίαια, δίνοντας έτσι και την έμπνευση στους gourmet και ευφάνταστους Γάλλους να ονομάσουν την ανάμεικτη σαλάτα φρούτων ή λαχανικών «Salade macédoine».

Κάποιο καλοκαίρι μερικά χρόνια πριν, όταν ακόμη ήμουν φοιτητής και τα καλοκαίρια μου ήταν άδεια και γεμάτα ταξίδια, καφέδες και ξεγνοιασιά μέχρι την επόμενη εξεταστική, αποφάσισα να κάνω ένα οδοιπορικό στη Δυτική Μακεδονία, ώστε να γνωρίσω από κοντά μερικά από τα μέρη που είχα φανταστεί μέσα από τα διάφορα αναγνώσματά μου σχετικά με τον Μακεδονικό Αγώνα. Με τη λίμνη των Γιαννιτσών να έχει εξαφανιστεί από το χάρτη ήδη μεταξύ του 1928 και 1932, αλλά την επιθυμία μου να δω τις λίμνες της Βορείου Ελλάδας ακόμη ολοζώντανη, αποφάσισα να εκδράμω προς Καστοριά και Φλώρινα. Η Καστοριά ήταν, άλλωστε, η πόλη εκείνη από όπου ξεκίνησε η οργάνωση των Μακεδονομάχων, αλλά και μία από τις πόλεις της περιοχής που ιστορικά παρέμειναν πλειοψηφικά ελληνικές στο ρου της ιστορίας – το ελληνικό στοιχείο πλούτισε από την πώληση των γουναρικών, το εμπόριο και τη βιοτεχνία, τέχνες που μέχρι και σήμερα βλέπει κανείς ζωντανές στην όμορφη αυτή πόλη.

Η Καστοριά είναι αμφιθεατρικά χτισμένη γύρω από τη λίμνη Ορεστιάδα, γνωστή και ως λίμνη της Καστοριάς. Η θέα από τα ψηλά σημεία της πόλης είναι απλά μαγευτική. Παλιά μακεδονικά αρχοντικά, νεοκλασικά κτίρια και παραδοσιακές βιοτεχνίες γούνας κάνουν το μυαλό να ταξιδεύει σε άλλες εποχές. Για τους λάτρεις της ιστορίας και των Βαλκανίων, το νεοϊδρυθέν μουσείο Μακεδονικού Αγώνα Καστοριάς περιμένει σε ένα πανέμορφο αναπαλαιωμένο αρχοντικό του 18ου αιώνα, κλασικό παράδειγμα μακεδονικής αρχιτεκτονικής. Το μουσείο λειτουργεί τις πρωινές ώρες και, εκτός από το πλούσιο φωτογραφικό υλικό του, είναι επίσης ενεργό και στο χώρο της έρευνας, προσπαθώντας να διασώσει αφηγήσεις, ανέκδοτα και πειστήρια από τους βαλκανικούς πολέμους.

paralimnia-odos-sta-xnaria-ton-makedonomaxon-kastoria-limnes-prespes-trivago Magazine-trivago

Παραλίμνια οδός


Η καρδιά όμως της πόλης χτυπά στον παραλίμνιο δρόμο, όπου μια σειρά από μοντέρνες καφετέριες και περιποιημένα εστιατόρια περιμένουν να ξεναγήσουν τους λάτρεις της διασκέδασης και του καλού φαγητού σε νέα μονοπάτια. Σε αυτό το σημείο, ντόπιοι και τουρίστες γίνονται ένα, όλα τα παγκάκια με την όμορφη θέα της λίμνης είναι πάντα κατειλημμένα και η φύση συναντά το ανθρώπινο στοιχείο με τρόπο αρμονικό και γλυκό. Συχνά πυκνά θα δει κανείς στη λίμνη πάπιες, χήνες και άλλα πτηνά να κάνουν τις περατζάδες τους, ανενόχλητα θαρρείς από τους ανθρώπους, τις βάρκες και τα αυτοκίνητα. Για όσους αγαπούν ένα καλό γεύμα με θέα τη λίμνη, η τοπική κουζίνα έχει πολλά να προσφέρει, από γεμιστά λαχανόφυλλα (σαρμάδες ή λαχανοντολμάδες), μέχρι εκλεκτά όσπρια και ζεστή, τραγανή κρεμμυδόπιτα Νεστορίου. Με όλα αυτά, δεν ήθελα και πολύ να ξεχάσω τα αγαπημένα και χιλιοτραγουδισμένα ελληνικά νησιά, τα οποία θυσίασα εκείνο το καλοκαίρι για χάρη του ανεξερεύνητου από πολλούς Έλληνες βορρά. Πλήρης εικόνων, εμπειριών και θερμίδων, ήμουν έτοιμος να προχωρήσω στον επόμενο προορισμό του οδοιπορικού μου.

Εκδρομή στην Καστοριά, περίπατος στο παραλίμνιο

limni-orestiada-sta-xnaria-ton-makedonomaxon-kastoria-limnes-prespes-checkin-trivago - Copy

Λίμνη Ορεστιάδα

Στο δρόμο προς τις Πρέσπες, η αγάπη μου για τους Μακεδονομάχους και την περίοδο αυτή της ελληνικής ιστορίας με έκανε να σταματήσω στο χωριό Μελάς του νομού Καστοριάς (πρώην Στάτιστα), για να επισκεφθώ το λιτό μουσείο Παύλου Μελά, στο ίδιο σπίτι όπου δολοφονήθηκε το 1904, μετά από έφοδο των Οθωμανών. Το μουσείο δεν περιλαμβάνει πολλά εκθέματα, ωστόσο έχει μια δύναμη που λίγα μέρη μου έχουν προκαλέσει, ίσως επειδή περπατώντας ανάμεσα στους διαδρόμους του παλιού αρχοντικού φανταζόμουν εικόνες, λέξεις και περιστατικά από μια άλλη εποχή. Το μικρό μέγεθος του χωριού και η γενικότερη αίσθηση εγκατάλειψης, φτώχειας και γήρανσης του τοπικού πληθυσμού με έκαναν να νιώσω ένα επιπλέον βάρος και αίσθημα ευθύνης για αυτή την απομακρυσμένη αλλά τόσο ιστορική περιοχή της χώρας μας.

mouseio pavlou mella-sta-xnaria-ton-makedonomaxon-kastoria-limnes-prespes-trivago Magazine-trivago

Επιγραφή Μουσείο Π. Μελά

mouseio-pavlo mela- sta-xnaria-ton-makedonomaxon-kastoria-limnes-prespes-trivago Magazine-trivago

Μουσείο Π. Μελά – εξωτερική άποψη

Οι λίμνες Πρέσπες ήταν ένα ακόμη μέρος που ήθελα πάντα να επισκεφθώ στην περιοχή, καθότι δεν αποτελούν μόνο εξαιρετικά σημαντικό οικοσύστημα για τη βαλκανική χερσόνησο, αλλά και το φυσικό σύνορο μεταξύ τριών σύγχρονων κρατών. Στα πέριξ των λιμνών, που είναι από τις μεγαλύτερες στην Ελλάδα, ο τουρισμός αναπτύχθηκε απότομα την τελευταία δεκαετία, χάρη σε διάφορα προγράμματα υποστήριξης της ευρωπαϊκής ένωσης, αλλά και στο μεράκι των ντόπιων οι οποίοι, όπως ανακάλυψα, έχουν πραγματικό πάθος για τον τόπο τους. Πολλοί από αυτούς λειτουργούν σήμερα πρότυπες τουριστικές επιχειρήσεις, με σεβασμό στην τοπική παράδοση και το περιβάλλον, όπως για παράδειγμα τα λιθόκτιστα ξενοδοχεία Varnous και Άγιος Γερμανός στο χωριό Άγιος Γερμανός, όπου και μοίρασα το υπόλοιπο της παραμονής μου. Τα καταλύματα στην περιοχή είναι κατασκευασμένα λαμβάνοντας υπόψη τον καιρό, ο οποίος είναι σκληρός το χειμώνα και ιδιαίτερα ζεστός και υγρός το καλοκαίρι. Οι πέτρινοι ογκώδεις τοίχοι κρατούν το κρύο και την υγρασία μακριά, ενώ στα περισσότερα δωμάτια υπάρχουν σόμπες και τζάκια για τους κρύους χειμερινούς μήνες.

sto-dromo-gia-ta-prespeia-sta-xnaria-ton-makedonomaxon-kastoria-limnes-prespes-trivago Magazine-trivago

Στο δρόμο προς τα Πρέσπεια

Είναι πολλά τα πράγματα που μπορεί να κάνει κανείς με βάση τα παραλίμνια χωριά, εκτός από το να θαυμάσει το μαγευτικό φυσικό τοπίο με έναν παγωμένο φραπέ ή μια ζεστή σοκολάτα στο χέρι. Από το χωριό Ψαράδες, μερικά χιλιόμετρα από τον Άγιο Γερμανό, βαρκάρηδες μπορούν να σας προσφέρουν μια βαρκάδα μισής περίπου ώρας στην περιοχή, για να θαυμάσετε τα βυζαντινά ασκηταριά στις βραχονησίδες της μεγάλης Πρέσπας. Ακόμη και σήμερα είναι άγνωστο το γιατί και για πόσο καιρό κάποιοι άνθρωποι αποφάσιζαν να ασκητέψουν σε ένα τόσο απομονωμένο μέρος της ενδοχώρας, ωστόσο το αποτέλεσμα είναι ειλικρινά συγκινητικό: μωσαϊκά, τοιχογραφίες και μικρά πέτρινα κτίσματα περιμένουν να τα ανακαλύψετε σε κάθε άκρη της λίμνης, με τον βαρκάρη σας να εξηγεί όσα γνωρίζει επί του θέματος. Τα υπόλοιπα μπορείτε και θα τα πλάσετε σίγουρα με τη φαντασία σας. Μερικά χιλιόμετρα μακριά, μετά από μια πανέμορφη διαδρομή ανάμεσα σε καταπράσινα χωράφια και μικρά παραδοσιακά κτίσματα, μπορεί κανείς να επισκεφθεί το χωριό Νυμφαίο, πρότυπο τουριστικό θέρετρο του νομού Φλωρίνης και έδρα του περιβαλλοντικού κέντρου της οργάνωσης Αρκτούρος. Πολύ κοντά στο Νυμφαίο, το χωριό Ξινό Νερό περιμένει τους επισκέπτες να δοκιμάσουν το προϊόν που το έκαναν γνωστό στην περιοχή: το φυσικό μεταλλικό νερό με την ιδιαίτερη γεύση και οσμή, το οποίο είναι γνωστό για τις ευεργετικές του ιδιότητες στα ανθρώπινα νεφρά και το συκώτι. Τέλος, για τους λάτρεις των φεστιβάλ και των δρώμενων, κάθε Αύγουστο οργανώνονται από το δήμο Πρεσπών τα Πρέσπεια, ένα φεστιβάλ με ποιοτική μουσική σε ένα πανέμορφο βυζαντινό ερείπιο στην καρδιά της λίμνης. Όταν επισκέφθηκα εγώ την περιοχή, επίτιμη καλεσμένη ήταν η Χαρούλα Αλεξίου, ενώ το 2014 την τιμή έκανε η Ευανθία Ρεμπούτσικα.

nimfaio-piperies-florinis-sta-xnaria-ton-makedonomaxon-kastoria-limnes-prespes-trivago Magazine-trivago

Νυμφαιο – Πιπεριές Φλωρίνης

Θα ήθελα εδώ να κάνω ειδική μνεία στην κουζίνα των Πρεσπών, η οποία είναι ειλικρινά μία από τις αγαπημένες μου. Οι νοστιμότατες πιπεριές Φλωρίνης είναι μόνο η αρχή… Γίγαντες και άλλα όσπρια, πίτες όλων των ειδών, πίτες γλυκές, αλμυρές, πίτες τραγανές, μαλακές, με σουσάμι ή χωρίς, στριφτές ή τετράγωνες. Και το πιο σημαντικό από όλα, συνταγές φτιαγμένες με ντόπια προϊόντα, τα περισσότερα βιολογικής καλλιέργειας, μεγαλωμένα γύρω από έναν από τους μεγαλύτερους βιότοπους της Ελλάδας!

Έξι ημέρες μετά την άφιξή μου στην Καστοριά, το οδοιπορικό μου σε αυτή την πανέμορφη γωνιά της Ελλάδος έφτασε δυστυχώς στο τέλος του. Μια νέα εξεταστική του Σεπτέμβρη με περίμενε μέσα στη φασαρία και τον καύσωνα της Αθήνας, ωστόσο ήμουν έτοιμος για όλα – οι μπαταρίες μου ήταν πλήρως φορτισμένες και το μυαλό μου γεμάτο εικόνες, έμπνευση και δύναμη που θα κρατούσαν σίγουρα μέχρι το επόμενο ταξίδι μου. Ωστόσο, το αίσθημα εκείνο που χαρακτήρισε περισσότερο αυτό το ταξίδι ήταν ένα βαθύ αίσθημα εκτίμησης, σεβασμού και ευγνωμοσύνης για όλους εκείνους τους ανθρώπους που κάποτε αγάπησαν αυτό τον μακρινό, υγρό και καταπράσινο τόπο και που αφιέρωσαν (συχνά εθελοντικά) τα καλύτερα χρόνια της ζωής τους πολεμώντας, για να τον ενώσουν με την υπόλοιπη ελληνική ενδοχώρα. Τα χνάρια των μακεδονομάχων δε χάθηκαν μέσα στη λάσπη και το χιόνι μετά το τέλος των βαλκανικών πολέμων, παραμένουν ζωντανά μέσα σε κάθε σπίτι, κάθε αρχοντικό, κάθε μουσείο και κάθε μονοπάτι και σας περιμένουν σιωπηλά και καρτερικά να τα ακολουθήσετε κι εσείς σήμερα.


Κεντρική φωτογραφία: © Nadia Kalogiannidou


Διαβάστε ακόμα: